Zrozumieć Innego. Chińskie metamorfozy i nasza walka ze światem

Autor: Wojtek Nawrot

Książka „Chińskie metamorfozy” autorstwa profesora Krzysztofa Gawlikowskiego w fascynujący sposób przybliża mało znany nam świat Dalekiego Wschodu. Podążając za chińską tradycją prowadzenia dyskursu, warto w pierwszej kolejności poszukać tego, co nas łączy. Z lektury płynie jednak wniosek zaskakujący: wspólny mianownik jest właściwie tylko jeden. Obie cywilizacje dzielą przekonanie, że świat ma dwoistą naturę. Na tym jednak podobieństwa się kończą.

Harmonia zamiast walki

Chińczycy postrzegają tę dwoistość jako siły uzupełniające się, które samoregulują się w płynnym, nieustannym procesie przypominającym rezonans. W tym kosmicznym porządku nie sposób odróżnić przyczyny od skutku. Ten światopogląd idealnie obrazuje powszechnie znany symbol Yin-Yang: dwie siły nie walczą tu ze sobą, lecz współistnieją w dynamicznej równowadze. Każda z nich zawiera w sobie pierwiastek tej drugiej (kropkę w przeciwnym kolorze), co odzwierciedla głębokie chińskie przekonanie, że w realnym świecie nie istnieją „czyste” wartości.

Dla nas, Europejczyków – a szerzej: dla wszystkich kultur kręgu śródziemnomorskiego – dwoistość ta zawsze miała charakter antagonistyczny. Postrzegamy ją jako permanentną wojnę między absolutnym Dobrem a Złem, Bogiem a Szatanem, Prawdą a Fałszu.

Bez czerni i bieli

Koncepcja myślenia mieszkańców Państwa Środka nigdy nie była zero-jedynkowa. Nie znają oni absolutnej czerni i bieli, dlatego w chińskim dyskursie nie ma tradycji kategorycznego zaprzeczania poglądom oponenta. Jeśli Chińczyk ma w jakiejś kwestii odmienne zdanie, zazwyczaj przyjmuje opinię rozmówcy nie jako fałsz, lecz jako węższe, cząstkowe spojrzenie na tę samą sprawę.

Podczas gdy my na Zachodzie traktujemy Wszechświat jako arenę nieustannej walki przeciwieństw, Chińczycy widzą w nim gigantyczny, żywy organizm, którego elementy wchodzą w nieskończone interakcje. Celem człowieka jest tam naturalne odzwierciedlanie tych uniwersalnych praw w codziennym życiu.

„Dziki wojownik” kontra mędrzec

My, ludzie Zachodu, czerpiemy dumę z walki o „swoją sprawę”, z otwartego starcia i obrony racji. Dla tradycyjnej kultury chińskiej taka postawa – jak trafnie zauważa prof. Gawlikowski – bywa jednak niezrozumiała. Bezkompromisowy bojownik jest tam postrzegany raczej jako „dziki wojownik”, człowiek impulsywny, utożsamiany „z barbarzyńcami lub głupcami, ludźmi niskiej pozycji społecznej, być może nawet dobrodusznymi, ale traktowanymi z pogardą i strachem”.

W obliczu tak diametralnie różnych fundamentów poznawczych pytanie o to, jak wypracować trwałą płaszczyznę porozumienia między naszymi cywilizacjami, pozostaje dramatycznie otwarte. Jak rozmawiać, gdy nawet nasze rozumienie najbardziej podstawowych prawd o świecie wydaje się pochodzić z zupełnie innych galaktyk?

Tekst: Wojtek Nawrot

Ilustracja: AI Gemini dla Goniec24.pl